Đỗ Ngọc Diệp — CEO (tổng giám đốc) Natunest, xây hệ thống 500 người bán hàng độc lập, doanh thu 3 tỷ đồng/tháng.
Tôi từng ngồi cà phê với một cô gái vừa nghỉ việc để mở shop mỹ phẩm. Cô ấy hào hứng khoe mặt bằng, khoe kệ hàng, khoe cả cái bảng hiệu mới toanh. Nhưng khi tôi hỏi “Em định để ai bán khi em ốm?”, cô ấy sững lại. Ba tháng sau, shop đóng cửa. Không phải vì hàng xấu. Mà vì cô ấy mở một cái shop, nhưng trong đầu vẫn là một nhân viên đi làm công.
Đó là lúc tôi hiểu rõ một điều: tư duy làm chủ không nằm ở tấm giấy phép kinh doanh. Nó nằm ở cách bạn nghĩ mỗi sáng thức dậy. Bạn có thể là ông chủ trên danh nghĩa mà vẫn làm thuê trong tâm trí. Và ngược lại, có người còn đang đi làm công nhưng đã mang sẵn cái đầu của một người chủ.
Tôi viết bài này vì tôi đã đi qua cả hai phía. Năm năm làm thuê ở Viettel. Rồi xây từ con số 0 lên một hệ thống 500 người bán hàng độc lập, doanh thu 3 tỷ đồng mỗi tháng, ngay giữa đại dịch. Khác biệt lớn nhất giữa hai giai đoạn đó không phải là tiền. Là cách nghĩ.
Làm chủ không phải là mở shop, mà là một cách nghĩ
Rất nhiều người tin rằng cứ nghỉ việc, thuê mặt bằng, nhập hàng về là thành ông chủ. Sai.
Mở shop chỉ là đổi chỗ ngồi. Nếu bên trong bạn vẫn nghĩ như người làm thuê, bạn chỉ vừa tự tạo cho mình một công việc mới — một công việc còn khắc nghiệt hơn, vì giờ không ai trả lương cho bạn nữa, và bạn phải trả lương cho người khác.
Tư duy làm chủ là gì?
Là bạn nhìn một vấn đề và tự hỏi “Làm sao để việc này chạy được kể cả khi tôi không có mặt?”.
Là bạn không hỏi “Hôm nay tôi phải làm gì?”, mà hỏi “Hôm nay tôi phải xây gì?”.
Là bạn thôi bán sức mình theo giờ, và bắt đầu tạo ra những thứ tự sinh ra tiền khi bạn ngủ.
Người làm thuê giỏi có thể kiếm được nhiều tiền. Nhưng người làm chủ giỏi kiếm được tự do. Đó là hai đích đến hoàn toàn khác nhau, và nó bắt đầu từ hai cách nghĩ khác nhau.
Người làm thuê bán thời gian, người làm chủ xây tài sản
Đây là điểm chia đôi rõ nhất.
Người làm thuê có một thứ duy nhất để bán: thời gian. Một ngày 24 giờ. Bạn đổi giờ lấy lương. Làm nhiều thì được thêm, nghỉ thì mất. Cái trần thu nhập của bạn chính là số giờ bạn còn thức. Đó là một cái trần rất thấp, và không ai vượt qua nó bằng cách làm chăm hơn được.
Người làm chủ nghĩ ngược lại. Họ không bán giờ. Họ xây tài sản — những thứ tiếp tục tạo ra giá trị sau khi họ đã bỏ công một lần.
Một đội ngũ được đào tạo bài bản là tài sản.
Một quy trình bán hàng ai vào cũng làm được là tài sản.
Một thương hiệu mà khách nhớ tên là tài sản.
Một danh sách khách hàng tin tưởng bạn là tài sản.
Khi tôi mới khởi nghiệp, tôi cũng ôm việc. Tự tư vấn, tự chốt đơn, tự đóng gói. Tôi làm 16 tiếng một ngày và doanh thu vẫn giậm chân. Bước ngoặt đến khi tôi ngừng hỏi “Tôi bán được bao nhiêu?” và bắt đầu hỏi “Tôi giúp được bao nhiêu người khác bán?”. Đó là lúc con số 1 người thành 10, rồi thành 500. Tôi không nhân đôi thời gian của mình — điều đó bất khả. Tôi nhân bản cách làm của mình vào người khác.
Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn phần này, tôi có chia sẻ chi tiết trong bài viết về cách xây dựng hệ thống bán hàng. Vì suy cho cùng, làm chủ là làm sao cho công việc chạy mà không cần bạn cắm mặt vào từng khâu.
Người làm thuê chờ giao việc, người làm chủ tự tìm vấn đề
Trong công ty nhân sự 30 người mà tôi điều hành song song, tôi phân biệt được nhân viên rất nhanh chỉ qua một dấu hiệu.
Người có tư duy làm thuê chờ được giao việc. Giao gì làm nấy. Hết việc thì ngồi chờ, hoặc lướt điện thoại. Họ làm đúng, làm đủ, nhưng không bao giờ nhìn xa hơn cái ô vuông trách nhiệm của mình. Với họ, vấn đề của công ty là chuyện của sếp.
Người có tư duy làm chủ thì khác. Họ đi tìm vấn đề khi chưa ai giao. Họ thấy khách hay phàn nàn về khâu giao hàng, họ tự ghi lại, tự đề xuất cách sửa. Họ thấy một quy trình rườm rà, họ không càu nhàu, họ tìm cách rút gọn. Họ coi vấn đề của công ty như vấn đề của chính mình.
Và đây là điều tôi muốn bạn nhớ: cái nhìn “tự tìm vấn đề” đó không cần chờ đến khi bạn làm chủ mới có. Bạn có thể luyện nó ngay hôm nay, ở vị trí hiện tại. Người sếp nào cũng thèm khát một nhân viên như vậy, và người đó luôn là người được cất nhắc đầu tiên, được tin tưởng giao việc lớn đầu tiên. Rồi khi họ ra riêng, họ đã có sẵn phản xạ của một người chủ.
Chờ giao việc là an toàn. Nhưng an toàn không đưa bạn đi xa. Chủ động tìm vấn đề mới là thứ tạo ra bước nhảy.
Người làm thuê sợ sai, người làm chủ coi sai là học phí
Tôi từng rất sợ sai. Năm năm làm công đã dạy tôi điều đó một cách tự nhiên: sai là bị phạt, sai là bị trừ lương, sai là bị nhắc nhở trước cả phòng. Nên tôi học cách làm cho an toàn, làm cho đúng chuẩn, đừng nổi bật, đừng dại dột thử cái gì mới.
Nhưng khi ra làm chủ, tôi phát hiện ra một sự thật phũ phàng.
Không dám sai thì không bao giờ lớn.
Người làm chủ không phải là người không sai. Họ là người sai nhanh, sai rẻ, và học được từ cái sai đó. Với họ, một quyết định hỏng không phải là thất bại — đó là học phí. Và học phí thì bạn trả để đổi lấy bài học, chứ không phải để tự trách mình.
Tôi từng nhập một lô hàng lớn không bán được như kỳ vọng. Số tiền đó, nếu là hồi đi làm thuê, đủ khiến tôi mất ngủ cả tháng. Nhưng lúc đó tôi tự nhủ: đây là học phí cho bài học “đọc nhu cầu khách hàng trước khi ôm hàng”. Và bài học đó, về sau, giúp tôi tránh được những cú vấp lớn hơn gấp mười lần.
Người làm thuê tính đúng — sai theo từng việc.
Người làm chủ tính được — mất theo cả hành trình.
Khi bạn coi mỗi lần vấp là một dòng chi phí đầu tư cho tương lai, bạn sẽ dám bước những bước mà người sợ sai không bao giờ dám. Đó cũng chính là gốc rễ của một tư duy bán hàng đỉnh cao: bạn dám thử cách chào hàng mới, dám mở lời với khách khó, vì bạn không còn xem lời từ chối là một sự sỉ nhục, mà là một dữ liệu.
Năm năm làm thuê đã dạy tôi những gì
Tôi không hề tiếc năm năm ở Viettel. Ngược lại, tôi biết ơn nó.
Tôi vào làm giao dịch viên, rồi lên cửa hàng trưởng. Trong quãng thời gian đó, tôi được trả lương để học những thứ mà nếu tự mở công ty, tôi sẽ phải trả giá rất đắt mới học được.
Tôi học cách một hệ thống lớn vận hành: quy trình, kỷ luật, báo cáo, chỉ tiêu.
Tôi học cách đứng trước khách hàng khó tính mà vẫn giữ được bình tĩnh và nụ cười.
Tôi học cách quản một cửa hàng, chia việc cho từng người, chịu trách nhiệm về những con số cuối tháng.
Tôi học cách làm việc trong áp lực mà không gục ngã.
Điều tôi muốn nói với bạn — nhất là nếu bạn đang đi làm công và ấp ủ một ngày ra riêng — là thế này: đừng coi giai đoạn làm thuê là thời gian bị lãng phí. Hãy coi nó là một trường học có trả lương. Mỗi ngày bạn ở đó, hãy tự hỏi “Nếu đây là công ty của mình, tôi sẽ làm khác chỗ nào?”. Bạn học cách nghĩ như một người chủ ngay khi túi tiền vẫn được người khác lo. Đó là đặc quyền, không phải là sự tù túng.
Sau này, khi biến cố COVID ập đến và mảng du lịch – khách sạn tôi đang theo đóng cửa hàng loạt, chính những gì học được ở Viettel đã giúp tôi đứng dậy và dựng lại từ đầu. Tôi đã có sẵn cái khung tư duy để xây một hệ thống, chỉ là lần này xây cho chính mình.
Chuyển từ tư duy làm thuê sang tư duy làm chủ, bắt đầu từ đâu
Bạn không cần nghỉ việc ngày mai để bắt đầu. Sự chuyển đổi này diễn ra trong đầu trước, rất lâu trước khi nó thể hiện ra ngoài đời.
Đây là ba việc bạn có thể làm ngay từ hôm nay.
Thứ nhất, đổi câu hỏi mỗi sáng. Thay vì “Hôm nay tôi phải làm cho xong việc gì?”, hãy hỏi “Hôm nay tôi tạo ra được giá trị gì còn lại sau khi tôi rời đi?”. Câu hỏi định hình hành động.
Thứ hai, tập nhìn ra ngoài cái ô của mình. Ở vị trí hiện tại, hãy tìm một vấn đề chưa ai giao cho bạn, và tự đề xuất cách giải quyết. Làm việc này đủ nhiều, phản xạ làm chủ sẽ ăn vào máu.
Thứ ba, đổi cách bạn đối xử với sai lầm. Lần tới khi bạn làm hỏng một việc, đừng vội tự trách. Hãy hỏi “Cái sai này dạy tôi điều gì, và nó đáng giá bao nhiêu?”. Biến mỗi vết vấp thành một dòng ghi chú để lần sau không lặp lại.
Tư duy làm chủ không phải là thứ bạn có hoặc không có từ khi sinh ra. Nó là một cơ bắp. Bạn luyện nó mỗi ngày, ở bất cứ vị trí nào, và một ngày bạn nhận ra mình đã nghĩ khác, nhìn khác, và sẵn sàng cho những thứ lớn hơn.
Nếu bạn đang đứng ở ngã ba giữa an toàn và bứt phá, tôi mong bài viết này cho bạn một góc nhìn để chọn. Còn nếu bạn muốn tôi tiếp tục chia sẻ về hành trình xây hệ thống từ con số 0, cứ để lại cho tôi một lời nhắn. Tôi luôn tin rằng thứ khó nhất trong kinh doanh không phải là vốn, không phải là sản phẩm. Mà là cái đầu dám nghĩ như một người chủ.
Câu Hỏi Thường Gặp
Tư duy làm chủ có phải chỉ dành cho người đã mở công ty không?
Không. Đây là hiểu lầm phổ biến nhất. Tư duy làm chủ là một cách nghĩ, không phải một chức danh. Bạn có thể đang đi làm công mà vẫn nghĩ như một người chủ: tự tìm vấn đề, tự chịu trách nhiệm về kết quả, nhìn công việc như tài sản chứ không phải như giờ công. Ngược lại, nhiều người đã mở shop nhưng đầu vẫn là nhân viên đi làm thuê. Chỗ ngồi đổi, cách nghĩ chưa đổi.
Đang đi làm thuê thì rèn tư duy làm chủ bằng cách nào?
Bắt đầu bằng ba việc nhỏ. Đổi câu hỏi mỗi sáng từ “hôm nay phải làm gì cho xong” thành “hôm nay tôi tạo ra được giá trị gì còn lại”. Tập nhìn ra ngoài ô trách nhiệm của mình, tìm một vấn đề chưa ai giao và tự đề xuất cách sửa. Và đổi cách đối xử với sai lầm, coi mỗi lần vấp là học phí đổi lấy bài học. Làm đủ nhiều, phản xạ làm chủ sẽ ăn vào máu trước cả khi bạn ra riêng.
Vậy đi làm thuê có phải là lãng phí thời gian không?
Hoàn toàn không. Tôi có 5 năm ở Viettel, từ giao dịch viên lên cửa hàng trưởng, và tôi biết ơn quãng đó. Đó là một trường học có trả lương: tôi được trả tiền để học cách một hệ thống vận hành, cách quản người, cách chịu trách nhiệm về con số cuối tháng. Chính cái khung tư duy học được ở đó đã giúp tôi dựng lại từ đầu khi COVID ập đến. Hãy coi giai đoạn làm thuê là nơi rèn cái đầu làm chủ khi túi tiền vẫn được người khác lo.
Làm chủ và làm thuê, ai kiếm được nhiều tiền hơn?
Câu hỏi nên đổi lại. Người làm thuê giỏi kiếm được nhiều tiền; người làm chủ giỏi kiếm được tự do. Người làm thuê bán thời gian, mà một ngày chỉ có 24 giờ, nên thu nhập có trần. Người làm chủ xây tài sản — đội ngũ, quy trình, thương hiệu, danh sách khách hàng — những thứ tiếp tục sinh giá trị sau khi đã bỏ công một lần. Đó là lý do một người thành mười, rồi thành 500, mà không cần nhân đôi số giờ của mình.
Về tác giả
Đỗ Ngọc Diệp — CEO thương hiệu yến sào Natunest. Tôi xây hệ thống 500 người bán hàng độc lập, doanh thu 3 tỷ đồng mỗi tháng, đi lên từ con số 0 trong đại dịch; song song điều hành một công ty nhân sự 30 người. Trước Natunest, tôi có 5 năm ở Viettel — từ giao dịch viên lên cửa hàng trưởng — rồi rẽ sang mảng du lịch, khách sạn đóng cửa vì COVID. Chuyên môn của tôi: xây hệ thống kinh doanh, quản lý đội bán hàng, marketing nội dung, xây thương hiệu, và ứng dụng AI vào kinh doanh.