Đỗ Ngọc Diệp — CEO (tổng giám đốc) Natunest, xây hệ thống 500 người bán hàng độc lập, doanh thu 3 tỷ đồng/tháng.
Tuần nào cửa hàng tôi cũng gặp một cảnh giống nhau.
Một người con đứng ở quầy, điện thoại cầm trên tay, giọng vừa mừng vừa lo: “Chị ơi, mẹ em 78 tuổi, dạo này ăn uống kém, mua yến cho mẹ được không?”
Đó là câu hỏi tôi nghe nhiều nhất về yến sào cho người già.
Tôi bán yến sào (tổ của loài chim yến, một món thực phẩm bồi bổ quen thuộc) đã nhiều năm, ngồi nghe hàng nghìn người con mua yến biếu cha mẹ. Và câu trả lời của tôi gần như luôn bắt đầu bằng ba chữ: còn tùy người.
Vì yến không phải thuốc. Yến là món ăn bồi bổ.
Dùng đúng thì nhẹ nhàng mà bền. Dùng sai, dùng dồn, thì phí tiền, mà đôi khi còn không hợp với cụ. Hôm nay tôi viết bài này để bạn — người đang định mua yến cho ông bà, cha mẹ — hiểu cho đúng trước khi mở ví.
Yến sào cho người già hợp ở điểm nào
Người già có mấy cái khó mà người trẻ ít khi để ý.
Răng yếu, nhai lâu mỏi. Vị giác kém, ăn gì cũng thấy nhạt miệng. Bụng dạ nhạy, ăn nhiều đạm nặng thì đầy hơi khó chịu. Những hôm mệt, ốm dậy, sốt vừa dứt, cụ gần như không muốn đụng đũa.
Yến sào hợp đúng vào những chỗ đó.
Nó mềm. Không phải nhai. Chưng lên thành một chén ấm, loãng, húp được cả khi trong người mệt. Vị thanh, dễ chịu, không ngấy như mấy món tẩm bổ nhiều dầu mỡ.
Với một cụ ốm dậy chán ăn, một chén yến nhỏ buổi sáng nhiều khi là thứ đầu tiên cụ chịu đưa vào miệng trong ngày. Đó là giá trị thật nhất của yến với người già trong mắt tôi: một món bồi bổ nhẹ, dễ ăn, dùng được cả lúc yếu.
Tôi sẽ không ngồi đây kể yến chứa bao nhiêu phần trăm chất này chất kia. Những con số kiểu đó trôi nổi trên mạng nhiều lắm, phần lớn không ai kiểm chứng, và tôi không muốn thêm một cái nữa. Cái tôi nói được, từ chính khách hàng của mình, là: dùng đều và đúng cách, các cụ ăn ngon miệng hơn, tinh thần nhẹ nhõm hơn. Chừng đó thôi. Tôi không hứa hơn.
Yến không chữa bệnh — xin đừng kỳ vọng nhầm
Đây là phần tôi muốn nói thẳng nhất.
Yến sào không chữa bệnh. Không phải thuốc tiểu đường, không phải thuốc huyết áp, không thay được một viên thuốc bác sĩ đã kê.
Tôi gặp nhiều người con thương cha mẹ đến mức đặt hết hy vọng vào hũ yến. Bố mắc bệnh nặng, con mua yến về với suy nghĩ “ăn cái này rồi khỏe lại”. Tôi hiểu tấm lòng đó, hiểu lắm. Nhưng lần nào tôi cũng phải nói lại cho rõ: yến chỉ là hỗ trợ bồi bổ, là món ăn thêm bên cạnh việc điều trị, chứ không thay được việc chữa.
Tôi không nói yến vô dụng. Tôi nói yến đứng đúng chỗ của nó thì mới có ích — chỗ của một món ăn bồi bổ, không phải chỗ của thuốc.
Kỳ vọng đúng thì không thất vọng. Đó là điều đầu tiên tôi mong bạn nhớ.
Những trường hợp nên hỏi bác sĩ trước
Có mấy nhóm người già mà tôi luôn dặn khách cẩn thận.
Người tiểu đường (bệnh đường huyết cao). Yến thường được chưng với đường phèn cho dễ ăn, mà đường phèn thì các cụ tiểu đường phải kiêng. Nếu cụ bị tiểu đường, hãy chưng yến không đường, hoặc hỏi bác sĩ về lượng đường được phép trước đã.
Người có bệnh nền đang điều trị — tim mạch, thận, gan. Cơ thể lúc này nhạy cảm, thêm gì vào khẩu phần cũng nên hỏi người đang theo dõi bệnh cho cụ.
Người đang uống thuốc theo toa. Đừng tự ý cho ăn yến dồn dập cùng lúc với thuốc. Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ một câu cho chắc, mất vài phút thôi.
Người vừa phẫu thuật, đang kiêng khem theo chỉ định. Nghe lời bác sĩ trước, yến tính sau.
Tôi không viết những dòng này để dọa bạn. Tôi viết vì một người bán tử tế thì phải nói cả phần “khoan đã”. Một chén yến không đáng để đánh đổi với một rắc rối lẽ ra chỉ cần hỏi một câu là tránh được.
Dùng bao nhiêu là vừa
Đây là lỗi phổ biến nhất tôi thấy.
Người ta mua một lần thật nhiều, cho cụ ăn dồn mấy ngày liền cho “nhanh khỏe”, rồi thôi. Hết hũ là hết, đâu lại vào đấy.
Yến không hoạt động theo kiểu đó.
Nó giống đi bộ tập thể dục hơn là chạy nước rút. Đi bộ hai mươi phút mỗi ngày, đều đặn, tốt hơn nhiều so với chạy ba tiếng một hôm rồi nằm nghỉ cả tuần. Yến cũng vậy.
Với người già, tôi thường khuyên một lượng nhỏ mỗi lần, vài lần một tuần, và duy trì lâu dài. Ăn lúc bụng đói nhẹ, buổi sáng sớm hoặc trước khi đi ngủ, để cơ thể hấp thu thong thả. Không cần nhiều. Cần đều.
Và nếu cụ ăn một hai lần thấy đầy bụng, khó chịu, thì giảm xuống, giãn ra, hoặc dừng lại hỏi cho rõ. Cơ thể mỗi người mỗi khác. Hãy lắng nghe cụ, đừng lắng nghe cái hũ.
Chưng loãng, chưng kỹ cho cụ dễ tiêu
Cách chưng cũng quan trọng không kém chuyện ăn bao nhiêu.
Bụng người già tiêu hóa chậm. Một chén yến chưng đặc, ngọt gắt, ăn vào dễ ngán và khó tiêu. Tôi luôn khuyên chưng loãng hơn bình thường, bớt đường lại, chưng kỹ cho sợi yến mềm nhừ. Loãng và mềm thì cụ húp nhẹ nhàng, bụng nhận cũng nhẹ nhàng.
Chưng cách thủy, để lửa nhỏ, đừng nấu sôi sùng sục — nấu quá tay thì sợi yến nát mà cũng phí của. Muốn làm cho đúng, bạn có thể xem lại cách chưng yến sao cho ngon mà vẫn giữ dưỡng chất mà tôi đã hướng dẫn chi tiết.
Với cụ tiểu đường, bỏ hẳn đường phèn, chưng cùng vài lát gừng cho ấm bụng, hoặc thêm chút táo đỏ nếu bác sĩ không cấm. Đơn giản, loãng, ấm. Người già cần đúng ba chữ đó.
Khi bạn mua yến biếu cha mẹ
Phần lớn khách của tôi mua yến không phải cho mình. Họ mua biếu cha mẹ.
Đó là món quà đẹp. Nhưng tôi luôn dặn khách vài câu thật lòng trước khi họ trả tiền.
Đừng mua theo kiểu càng đắt càng quý. Cụ cần dùng được, dùng đều, chứ không cần một chiếc hộp sang trọng để trong tủ ngắm. Tôi thà bán cho bạn một phần vừa phải mà cụ ăn hết, còn hơn bán một hộp to đùng để lâu rồi mốc.
Cái gì không hợp, tôi nói thẳng. Có người định mua cả cân yến biếu bố đang chạy thận, tôi khuyên dừng lại, về hỏi bác sĩ đã. Mất một đơn hàng lớn thì không sao. Nói dối một người đang thương cha mẹ mới là điều tôi không làm được.
Nếu bạn mua yến làm quà dịp lễ — biếu sếp, biếu đối tác, tặng người lớn tuổi trong công ty — thì chọn phần quà cho đàng hoàng, tử tế là được; chuyện này tôi có nói kỹ trong bài về quà Trung thu doanh nghiệp. Còn với chính cha mẹ mình, xin bạn nhớ: thứ các cụ cần là được ăn đều, chứ không phải một cái hộp đẹp.
Vài điều tôi muốn bạn nhớ trước khi mua
Tôi tóm lại thật ngắn, để bạn cầm theo khi quyết định mua yến sào cho người già.
Yến là món bồi bổ, không phải thuốc. Đừng kỳ vọng nó chữa bệnh.
Cụ tiểu đường, có bệnh nền, đang uống thuốc, hay vừa mổ xong — hỏi bác sĩ một câu trước đã.
Dùng ít mà đều, đừng dồn một lúc.
Chưng loãng, chưng kỹ, bớt đường, cho cụ dễ tiêu.
Mua vừa đủ để dùng hết, đừng mua để trưng.
Và nếu bạn còn phân vân không biết cha mẹ mình có hợp hay không, cứ hỏi. Hỏi bác sĩ của cụ. Hỏi người bán mà bạn tin. Một người bán tử tế sẽ không ngại nói với bạn câu “trường hợp này bác chưa nên dùng đâu”. Tôi vẫn nói câu đó mỗi tuần, và tôi tin đó mới là cách bán hàng đi được đường dài.
Thương cha mẹ thì đừng vội. Mua đúng, dùng đúng, mới là bồi bổ thật.
Câu Hỏi Thường Gặp
Người già bao nhiêu tuổi thì ăn yến sào được?
Không có mốc tuổi cố định. Yến hợp với người già chủ yếu vì nó mềm, dễ ăn, dễ tiêu — nên cụ 60 hay cụ 90 đều dùng được, miễn là sức khỏe cho phép. Cái cần cân nhắc không phải con số tuổi, mà là bệnh nền của cụ. Cụ đang khỏe mạnh bình thường thì cứ dùng nhẹ nhàng. Cụ có bệnh thì hỏi bác sĩ trước đã.
Người già bị tiểu đường có ăn yến sào được không?
Được, nhưng phải chưng không đường. Yến thường chưng với đường phèn cho dễ ăn, và đó mới là thứ cụ tiểu đường phải kiêng, chứ không phải bản thân sợi yến. Bạn chưng yến không đường, thêm vài lát gừng cho ấm, là ổn. Nhưng để chắc chắn, hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi đường huyết cho cụ về lượng dùng phù hợp.
Nên cho người già ăn yến vào lúc nào trong ngày?
Tôi thường khuyên ăn lúc bụng đói nhẹ — buổi sáng sớm sau khi ngủ dậy, hoặc buổi tối trước khi đi ngủ. Lúc đó cơ thể hấp thu thong thả hơn. Quan trọng hơn giờ giấc là sự đều đặn: một lượng nhỏ, vài lần một tuần, duy trì lâu dài, hơn là ăn dồn một lúc rồi bỏ.
Người già mới ốm dậy có nên ăn yến sào ngay không?
Nếu cụ chỉ mới ốm nhẹ, sốt vừa dứt và không đang điều trị bệnh nặng, thì một chén yến loãng, ấm là món dễ đưa vào miệng khi cụ còn chán ăn. Nhưng nếu cụ vừa phẫu thuật, đang kiêng khem theo chỉ định, thì nghe lời bác sĩ trước, yến tính sau. Đừng vội.
Về tác giả
Đỗ Ngọc Diệp — CEO thương hiệu yến sào Natunest. Tôi xây hệ thống 500 người bán hàng độc lập, doanh thu 3 tỷ đồng mỗi tháng, đi lên từ con số 0 trong đại dịch; song song điều hành một công ty nhân sự 30 người. Trước Natunest, tôi có 5 năm ở Viettel — từ giao dịch viên lên cửa hàng trưởng — rồi rẽ sang mảng du lịch, khách sạn đóng cửa vì COVID. Chuyên môn của tôi: xây hệ thống kinh doanh, quản lý đội bán hàng, marketing nội dung, xây thương hiệu, và ứng dụng AI vào kinh doanh.