Đỗ Ngọc Diệp — CEO (tổng giám đốc) Natunest, xây hệ thống 500 người bán hàng độc lập, doanh thu 3 tỷ đồng/tháng.
Năm ngoái, tôi quyết định làm một việc mà nhiều người quanh tôi bảo là phí thời gian: tự ngồi viết blog cho thương hiệu của mình.
Không thuê ngoài. Không sao chép. Tự viết từng bài, đăng đều tay.
Bài bạn đang đọc nằm trong chính loạt bài đó. Nên tôi muốn nói thẳng với bạn ngay từ dòng đầu tiên: cách viết bài chuẩn SEO (SEO là tối ưu hóa công cụ tìm kiếm — tức viết sao cho Google hiểu bài và đưa nó lên trang đầu kết quả) không phải một mẹo bí mật ai đó giấu bạn. Nó là một quy trình. Ai làm đúng quy trình và làm đủ lâu, người đó lên top.
Tôi không phải dân công nghệ. Tôi là người bán hàng. Tôi xây thương hiệu yến sào Natunest từ con số 0 lên 500 người bán hàng độc lập, doanh thu 3 tỷ đồng mỗi tháng, giữa lúc cả nước đóng cửa vì đại dịch. Và tôi nhận ra một điều: viết bài lên Google không khác gì bán hàng. Bạn phải hiểu người ta đang cần gì, rồi trao đúng thứ đó, đúng lúc.
Dưới đây là cách tôi làm.
SEO chuẩn không phải là nhồi từ khóa
Hiểu lầm lớn nhất tôi từng thấy: người ta nghĩ viết chuẩn SEO là nhét thật nhiều từ khóa vào bài.
Từ khóa là cụm từ người ta gõ vào ô tìm kiếm. Ví dụ “cách bảo quản yến sào”, “yến chưng bao lâu thì hỏng”. Nhiều người tưởng cứ lặp lại cụm đó hai chục lần là Google sẽ chấm điểm cao.
Sai. Và sai nặng.
Google bây giờ đủ thông minh để hiểu ngữ nghĩa, không đếm số lần lặp. Một bài nhồi từ khóa đọc lên gượng gạo, người ta thoát ra sau ba giây. Google thấy người đọc thoát nhanh, nó hạ bài của bạn xuống.
Viết chuẩn SEO không phải viết cho máy. Mà là viết cho người, theo cách máy đọc được. Nếu bạn còn mơ hồ về nền tảng, tôi đã viết riêng một bài về SEO là gì và cách tự học SEO để bạn nắm gốc trước khi đọc tiếp phần này.
Nắm được điều đó rồi, ta bắt đầu từ bước quan trọng nhất mà đa số người bỏ qua.
Bắt đầu từ ý định tìm kiếm, không phải từ từ khóa
Trước khi gõ chữ đầu tiên, tôi luôn hỏi một câu: người gõ cụm từ này lên Google, họ thật sự muốn gì?
Đó gọi là ý định tìm kiếm (search intent — mục đích thật sự đằng sau câu người ta gõ vào Google).
Cùng một sản phẩm, ý định khác nhau hoàn toàn.
Người gõ “yến sào là gì” đang muốn hiểu, họ chưa mua.
Người gõ “giá yến sào Nha Trang loại 1” đang so sánh, sắp rút ví.
Người gõ “yến chưng đường phèn cho bà bầu có tốt không” đang lo lắng, cần được trấn an bằng kiến thức.
Ba người này cần ba bài khác nhau. Nếu tôi viết một bài bán hàng cho người mới chỉ muốn tìm hiểu, họ bỏ đi. Nếu tôi viết một bài giáo dục dài dòng cho người đã sẵn sàng mua, tôi mất đơn.
Cho nên bước một không phải chọn từ khóa. Bước một là đọc vị con người đằng sau từ khóa. Tôi thường tự gõ chính cụm từ đó lên Google, xem 10 kết quả đầu tiên đang trả lời kiểu gì. Chúng cho tôi biết Google đã chấm loại nội dung nào là “đúng ý” cho câu hỏi đó. Tôi không sao chép. Tôi học cấu trúc, rồi làm tốt hơn.
Tiêu đề và mở bài: ba giây quyết định tất cả
Tiêu đề là thứ đầu tiên hiện ra trên Google. Nó quyết định người ta bấm vào bài của bạn hay bài của đối thủ ngay bên dưới.
Nguyên tắc của tôi rất đơn giản: từ khóa chính phải nằm trong tiêu đề, và nằm càng gần đầu càng tốt. Bài này tên “Cách Viết Bài Chuẩn SEO Lên Top Google” — cụm “cách viết bài chuẩn seo” nằm ngay đó, không giấu.
Nhưng đừng dừng ở việc nhét từ khóa. Tiêu đề phải hứa một lợi ích. “Lên Top Google” là lời hứa. Người ta bấm vào vì họ muốn cái kết đó.
Rồi tới mở bài. Ba câu đầu tiên là ba giây sinh tử.
Người đọc trên mạng không kiên nhẫn. Họ vừa lướt qua mười cái tiêu đề, ngón tay đã sẵn sàng bấm back. Nếu mở bài của bạn là “Trong thời đại số hóa hiện nay, SEO đóng vai trò vô cùng quan trọng…” — họ thoát. Kiểu mở bài đó vừa sáo rỗng vừa không nói gì.
Tôi mở bằng một chuyện thật. Một con số. Một câu hỏi đúng nỗi đau của họ. Bất cứ thứ gì khiến người ta nghĩ “ừ, đúng cái mình đang gặp” và đọc tiếp dòng thứ tư.
Đừng quên đoạn mô tả ngắn hiển thị dưới tiêu đề trên Google (meta description — dòng tóm tắt 1-2 câu). Tôi luôn tự viết dòng này, đưa từ khóa vào, và coi nó như một lời mời. Google không phải lúc nào cũng dùng đúng dòng bạn viết, nhưng viết tử tế vẫn hơn để trống cho máy tự cắt.
Cấu trúc H2, H3: bộ xương của một bài dễ đọc
Bạn có để ý bài này được chia thành từng phần có tiêu đề in đậm không? Đó là các thẻ tiêu đề (heading — nhãn phân đoạn, đánh số H1, H2, H3 theo cấp độ lớn nhỏ).
H1 là tên bài, mỗi bài chỉ có một. H2 là các phần lớn. H3 là ý nhỏ nằm trong một phần.
Cấu trúc này phục vụ hai đối tượng cùng lúc.
Với người đọc: nó cho họ lướt nhanh, nhảy tới đúng phần họ cần, không phải đọc cả bức tường chữ.
Với Google: nó vẽ ra bản đồ nội dung. Máy đọc các H2 và hiểu bài của bạn bao trùm những khía cạnh nào của chủ đề. Một bài có cấu trúc rõ ràng dễ được đưa vào đoạn trích nổi bật (featured snippet — ô trả lời hiện ngay đầu trang Google, phía trên cả kết quả số 1).
Tôi có một thói quen: viết xong toàn bộ các H2 trước, đọc lướt một lượt chỉ riêng các tiêu đề đó. Nếu chỉ đọc tiêu đề mà đã hiểu được mạch bài, tức cấu trúc ổn. Nếu đọc tiêu đề thấy rời rạc, tôi biết bài sẽ lủng củng, và tôi sửa xương trước khi đắp thịt.
Mỗi phần nên xoay quanh một ý. Đừng tham. Một H2 ôm ba ý là một H2 khiến người đọc rối.
Nội dung phải trả lời trọn câu hỏi
Đây là chỗ phân biệt bài lên top và bài chìm nghỉm.
Google ưu tiên những bài trả lời trọn vẹn thắc mắc của người dùng, để họ không phải bấm back rồi mở bài khác tìm nốt phần còn thiếu. Hành vi đó — mở bài của bạn xong lại đi tìm bài khác — là tín hiệu xấu nhất bạn có thể gửi cho Google.
Cho nên tôi tự đặt mình vào ghế người đọc và liệt kê mọi câu hỏi họ có thể có. Rồi tôi trả lời hết, trong cùng một bài.
Muốn trả lời trọn, bạn cần thứ mà Google gọi là E-E-A-T: Kinh nghiệm, Chuyên môn, Thẩm quyền và Độ tin cậy (Experience – Expertise – Authoritativeness – Trustworthiness — bốn tiêu chí Google dùng để đánh giá người viết có thật sự đáng tin).
Nghe hàn lâm, nhưng thực ra rất đời.
Kinh nghiệm là bạn đã tự làm việc mình viết. Tôi viết về xây hệ thống bán hàng vì tôi đã dựng một hệ thống 500 người thật, không phải đọc ở đâu về rồi chép lại.
Chuyên môn là bạn hiểu sâu, nói được cả những chi tiết người ngoài không biết.
Thẩm quyền và độ tin cậy là người khác công nhận bạn, và bạn dẫn nguồn tử tế, không bịa số.
Một bài trả lời trọn câu hỏi bằng trải nghiệm thật luôn thắng một bài viết chung chung, dù bài chung chung có tối ưu từ khóa khéo tới đâu.
Link nội bộ và ảnh có mô tả: chi tiết nhỏ, sức nặng lớn
Hai thứ này nhỏ, nên hay bị bỏ qua. Nhưng chúng là chi tiết phân biệt người viết nghiệp dư và người viết có nghề.
Thứ nhất, liên kết nội bộ (internal link — đường dẫn từ bài này sang bài khác trên cùng website của bạn).
Khi tôi viết một bài, tôi luôn tự hỏi: trên blog của mình còn bài nào bổ trợ cho ý này không? Nếu có, tôi dẫn sang. Ví dụ ngay lúc này, nếu bạn muốn học cách chữ nghĩa lôi kéo người đọc tới hành động, tôi khuyên đọc thêm bài cách viết content bán hàng thu hút.
Để ý cách tôi đặt link: chữ được gắn link có nghĩa, mô tả đúng nội dung bài đích. Không phải “bấm vào đây”, không phải dán một đường link trần dài loằng ngoằng. Chữ có nghĩa giúp cả người đọc lẫn Google biết đầu bên kia có gì. Link nội bộ giữ người đọc ở lại lâu hơn, và giúp Google hiểu các bài của bạn liên kết thành một hệ thống kiến thức.
Thứ hai, ảnh phải có mô tả.
Google không “nhìn” được ảnh như mắt người. Nó đọc phần văn bản thay thế mô tả ảnh (alt text — dòng chữ bạn gán cho ảnh để mô tả nội dung ảnh). Mỗi ảnh tôi đưa lên, tôi viết một dòng mô tả trung thực: ảnh chụp cái gì, có liên quan gì tới bài. Vừa giúp Google hiểu, vừa giúp người khiếm thị dùng phần mềm đọc màn hình tiếp cận được. Đây là chi tiết tử tế, và Google thưởng cho sự tử tế đó.
Viết cho người đọc trước, cho máy sau
Nếu bạn chỉ nhớ một câu trong cả bài này, hãy nhớ câu này: viết cho người đọc trước, cho máy sau.
Mọi kỹ thuật tôi vừa kể — chọn đúng ý định tìm kiếm, tiêu đề dẫn từ khóa, cấu trúc H2 H3, mở bài giữ chân, trả lời trọn câu hỏi, link nội bộ, ảnh có mô tả — tất cả đều xoay quanh một điều duy nhất. Phục vụ con người đang ngồi bên kia màn hình.
Google càng ngày càng giỏi đo lường một thứ: người đọc có thấy bài của bạn hữu ích không. Cho nên tối ưu cho người đọc chính là tối ưu cho máy. Hai việc đó không còn tách rời nữa.
Tôi không nói bằng lý thuyết. Chính loạt bài trên blog này là ví dụ đang chạy. Tôi viết theo đúng những nguyên tắc vừa kể, đăng đều, rồi quan sát bài nào lên, bài nào chìm, và sửa. Bạn đang đọc kết quả của quá trình đó.
Lời khuyên hành động của tôi cho bạn hôm nay rất cụ thể.
Đừng đọc xong rồi để đấy. Hãy chọn một chủ đề bạn hiểu sâu nhất trong nghề của mình. Gõ nó lên Google, đọc kỹ ý định của người tìm. Viết một bài trả lời trọn vẹn, bằng chính trải nghiệm thật của bạn. Chia phần rõ ràng bằng các H2. Dẫn một link nội bộ, gắn mô tả cho mỗi ảnh.
Rồi đăng. Rồi viết bài tiếp theo.
Một bài chưa làm nên thứ hạng. Nhưng ba mươi bài viết đều tay, mỗi bài đúng quy trình, sẽ dựng nên một tài sản mà không quảng cáo nào mua được. Tôi đã đi con đường đó, từ con số 0. Bạn cũng làm được, nếu bắt đầu hôm nay.
Câu Hỏi Thường Gặp
Viết bài chuẩn SEO cần dài bao nhiêu từ mới lên top?
Không có con số vàng. Độ dài đủ là độ dài trả lời trọn câu hỏi của người đọc, không thừa không thiếu. Có chủ đề chỉ cần 800 từ, có chủ đề phải 2000 từ mới đủ. Đừng viết dài để lấp chỗ. Hãy nhìn 10 kết quả đầu đang trả lời sâu tới đâu, rồi làm đầy đủ hơn họ một chút.
Bao lâu thì một bài mới lên top Google?
Thường không nhanh. Một bài mới cần thời gian để Google thu thập, đánh giá và tích lũy tín hiệu từ người đọc — có thể vài tuần tới vài tháng, tùy độ cạnh tranh của từ khóa và độ “khỏe” của website. Đây là lý do tôi nhấn mạnh chuyện viết đều tay: bạn không đặt cược vào một bài, bạn xây một tài sản.
Có cần mua công cụ SEO trả phí không?
Khi mới bắt đầu thì chưa cần. Bản thân ô tìm kiếm Google là công cụ nghiên cứu ý định mạnh nhất và miễn phí: gõ từ khóa, đọc gợi ý tự động, đọc phần “mọi người cũng hỏi”, xem 10 kết quả đầu. Công cụ trả phí giúp bạn làm nhanh và quy mô hơn, nhưng nó không thay được việc bạn hiểu người đọc.
Nhồi bao nhiêu từ khóa vào bài là đủ?
Đừng đếm. Hãy viết tự nhiên về đúng chủ đề đó, từ khóa và các cụm liên quan sẽ tự xuất hiện. Chỉ cần đảm bảo từ khóa chính nằm trong tiêu đề, trong mở bài, và trong một vài tiêu đề H2 nếu hợp lý. Còn lại, cứ viết cho người đọc hiểu. Google hiểu ngữ nghĩa, không đếm số lần lặp.
Về tác giả
Đỗ Ngọc Diệp — CEO thương hiệu yến sào Natunest. Tôi xây hệ thống 500 người bán hàng độc lập, doanh thu 3 tỷ đồng mỗi tháng, đi lên từ con số 0 trong đại dịch; song song điều hành một công ty nhân sự 30 người. Trước Natunest, tôi có 5 năm ở Viettel — từ giao dịch viên lên cửa hàng trưởng — rồi rẽ sang mảng du lịch, khách sạn đóng cửa vì COVID. Chuyên môn của tôi: xây hệ thống kinh doanh, quản lý đội bán hàng, marketing nội dung, xây thương hiệu, và ứng dụng AI vào kinh doanh.